تحقیقات روان شناسان نشان داده اند که بر خلاف تصور عامه تماشای تصاویر و فیلم های خشن موجب تخلیه هیجانی نمی شود بلکه باعث می شود ما آن خشونت ها را بیاموزیم.
" مرد جوان می خواهد وارد ساختمان شود. ساکش را می گذارد توی گردونه هوشمند جلو نگهبان. دستگاه بوق می زند. نگهبان ارشد جلو می آید و می پرسد کلیدی چیزی با او نیست؟ او پالتواش را باز می کند. هر نوع اسلحه ای که فکرش را می می کنید به کمرش آویزان است. نگهبان لعنت می فرستد و خشونت شروع می شود." خیلی از ما این سکانس های خشن فیلم ماتریکس را دیده ایم و احتمالا از جلوه های ویژه اش لذت برده ایم. اما آیا تاثیرات این تماشای بی حساب و کتاب خشونت بر ذهن و رفتارمان را می دانیم؟
ارسطو فکر مي کرد تماشاي ترس در نمايش ها باعث مي شود ترس ما بريزد. او احتمالا اگر فیلم های خشن امروزی را هم مي ديد مي گفت آن ها باعث مي شود خشونت ما تخليه شود. تا سال ها روان شناس ها هم همين گونه فکر مي کردند. شما در زبان مردم هم بارها شنيده ايد که براي خالي شدنش به فيلم هاي خشن پناه برده اند. اما آيا واقعا اين گونه است؟ متاسفانه تحقیقات و اقعیات نشان داده شده است که نه این گونه نیست. واقعیاتی مثل حادثه اخیر دانشگاه کالیفرنیا که خیلی ها می گفتند تحت تاثیر دیدن یک فیلم بوده است.
فيلم هاي خشونت بار به خاطر محدوديت هاي بياني و شناختي کودکان روی آنها اثر سوء بيشتری دارد. کودکان فرق بین خیلال و واقعیت را به سختی تشخیص می دهند. اصلا منطق طبقه بندي سني فيلم ها در غرب همين اثرات مخرب روان شناختي ست. متاسفانه این طبقه بندی ها اصلا در رسانه ملی ما مورد توجه قرار نگرفته است. آن ها خشن ترین نوع فیلم ها را هم گاهی به راحتی و بدون اعلام کردن درجه اش پخش می کنند.
خشونت می بینم! تقلید می کنم!
تحقیقات روان شناسان نشان داده است که کودکان از قهرمان هاي خشني که به اهداف خود مي رسند و پاداش مي گيرند تقليد مي کنند. مثلا در همان فیلم ماتریکس، زن و مرد جوان بعد از استفاده از انواع خشونت با اسلحه های گرم تمام نگهبانان آن طبقه را می کشند و پیروزمندانه وارد آسانسور می شوند. یعنی قهرمان های فیلم تنها با استفاده از عنصر خشونت به هدف خودشان می رسند.
یک روان شناس مشهور به نام بندورا در دهه ي 70 میلادی کشف کرد و هشدار داد فيلم هاي خشن تلويزيوني اثرات ناجوري روي ذهن کودکان مي گذارند. آن ها ياد مي گيرند که اگر خشن باشي به اهدافت مي رسي . چيزي که بندورا به آن مي گويد. " يادگيري جانشيني". یعنی این که کودک برای این که چیزی را یاد بگیرند لازم نیست حتما آن را تجربه کنند و به هدف برسند. اگر ببینند همسالان، پدر و مادر و شخصیت های تلویزیونی یک رفتار را انجام می دهند و به هدفشان می رسند، کودکان نیز آن رفتار را تقلید می کنند. این رفتار می تواند خوب یا بد باشد. از رفتار های بدی که به شدت مورد تقلید بچه ها قرار می گیرد همین خشونت در رسانه هاست.
تحقیقات بعدی روان شناس ها به نتیجه های جالب دیگری رسید:
- خشونت خشونت است چه کارتون چه واقعی.
روان شناسان دیگری بعد از بندورا کشف کردند که حتا فيلم هاي کارتوني خشن که شخصيت هايشان فانتزي تر است پرخاشگري کودکان را افزايش مي دهد. همان طور که اول متن گفتیم متاسفانه کودکان توانایی تشخیص واقعیت را از خیال ندارند. به همین خاطر برای آنها فرقی نمی کند که شخصیت خشنی که می بینند کارتونی است، عروسکی ست یا واقعی . آن ها تقلید می کنند.
- دیدن فیلم خشن در 9 سالگی، خشونت در 19 سالگی.
در دهه ي 90 یک روان شناس خلاق و با حوصله به نام آقاي وود، 28 پژوهش در مورد اثرات ماتندگار تماشای فیلم های خشن بر کودکان و نوجوانان انجام داد. او در کمال شگفتي دريافت که ميزان تماشاي فيلم هاي خشونت بار در 9 سالگي حتا با پرخاشگر شدن در 19 سالگي هم ارتباط دارند.
- خشونت به دختران هم سرایت می کند.
تا همین ده پانزده سال پیش که وود تحقیق قبلی را انجام داد خشونت فیلم ها فقط در پسران ماندگار بود. اين پدیده مي تواند ناشي از چند چیر باشد : تفاوت هاي جنسيتي مردها و زن ها در استفاده از پرخاشگري، کم بودن قهرمان هاي خشن زن لا اقل در فيلم هاي آن سال ها و این که جامعه معمولا خشن بودن دخترها را تااید و تقویت نمی کند.اما لان جز تفاوت زیستی دختر و پسر بقیه قضایا تغییر کرده است. فیلم های هالیوودی پر شده از قهرمان های خشن زن و جوامع هم دارند پرخاشگری زنانه را می پذیرند.
آداب روان شناختي تماشاي فيلم
1.تا جايي که مي توانيد در انتخاب فيلم ها منفعل نباشيد. وقتی می خواهید فیلمی را حتی از تلویزیون تماشا کنید قبلا لا اقل در مورد موضوع اصلي داستان فيلم از ديگران، روزنامه ها یا سایت های اینترنتی اطلاعات کسب کنيد. مخصوصا درجه ای که فیم داد می تواند خیلی خلاصه و علمی به شما بگوید که کدام کودک با کدام سن می تواند این فیلم را ببیند.
2. تا جايي که مي توانيد کمتر فيلم هاي خشونت بار و ترسناک ببينيد. فیلم های خشن ممکن است تاثیری آنی روی شما نداشته باشند اما ذره ذره در ناخوداگاه شما حک می شوند و وقتی که بعدا در یک مشکل گیر کردید ترجیح می دهید از خشونت هم استفاده کنید و این شروع گرفتاری است.
- همه فیلم ها را با کودکانتان نبینید. البته منع کردن مستقيم معمولا نتيجه ي عکس مي دهد. اين کار آن ها را کنجکاو تر و مشتاق تر مي کند. اگر کمي ذهنتان را به کار بگيريد راحت تر مي توانيد کودکان را از تماشاي اين فيلم ها منع کنيد. حد اقلش پيشنهاد يک فيلم جذاب اما غير خشن ديگر یا یک کار جذاب دیگر غیر از فیلم دیدن است. گاهی تنها راه این است که خودتان هم فیلم را نبینید. لا اقل اگر نمی توانید این کار ها را کنید، بچه هایتان را به این بهانه که می خواهید شجاع بار بیایند پای این فیلم ها ننشانید.